Warschau – allerheiligen (een beetje Poolse cultuur en geschiedenis)

Standaard

Ik was toevallig op 1 november (allerheiligen) in Polen. Toen ik de reis plande wist ik niet dat dit daar nog leefde, maar het is in Polen een nationale feestdag. Niet gek eigenlijk, Polen is een van de meest katholieke landen in Europa. Via CouchSurfing kwam ik daar trouwens al snel achter: veel mensen die me hadden willen hosten zouden rond die tijd naar hun geboortedorp teruggaan en niet in de stad zijn. Andere mensen raadden me aan om de week daarop te komen (kon niet, iets met tentamens en colleges en precies vijf dagen vrij).

Achteraf gezien was het helemaal niet erg dat ik met allerheiligen in Polen was – interessant juist! Ik ben met mijn host meegeweest naar Powązki, de beroemdste begraafplaats van Warschau. Ja, echt, ik ben dus op vakantie naar een kerkhof geweest. Ik wil graag Pools leren en vind de cultuur interessant, en in Polen is het gebruikelijk om op allerheiligen (of op de dagen daaromheen) je voorouders en andere mensen die belangrijk voor je zijn te herdenken, meestal door hun graf te bezoeken en er kaarsjes op te zetten.

Ik vond het heel bijzonder. Mijn host zei al dat dat kerkhof waarschijnlijk die dag de drukste plaats in heel Warschau zou zijn, maar eigenlijk kon ik me dat niet voorstellen. Tot we daar aankwamen. Er stonden drommen mensen, het was nog best moeilijk om naar binnen te komen door de paar poorten die het kerkhof had. Niet alleen dat, maar buiten het kerkhof stonden allemaal kraampjes met bloemen en kaarsen, en een paar met snacks. Dit was duidelijk the place to be! Het was er drukker dan hier op koopzondag, je kon over de hoofden lopen.

Nog iets waar ik me over verbaasde: er rijden die dagen speciale bus- en tramlijnen die langs alle begraafplaatsen komen. Wij hadden bijvoorbeeld de C70 (C staat voor Cmentarz = kerkhof). Voor studenten uit Nijmegen: die bus zat net zo vol als lijn 10 om 08:30, maar dan voornamelijk met oude mensen. Er waren speciale extra haltes en mensen van het vervoersbedrijf die alles in goede banen moesten leiden. Dat was ook wel nodig, met zoveel mensen die van het OV gebruik maken. Bij grote evenementen ben ik in Nijmegen niets anders gewend, maar dan gaat het bijvoorbeeld om een concert van de Red Hot Chilli Peppers in het Goffertpark.

Eenmaal op het kerkhof zelf viel het wel mee met de drukte (we waren ook redelijk vroeg gegaan). De verbindende paden op het kerkhof waren wel onbegaanbaar druk, maar alle rijtjes met graven gingen wel. Ik geloof dat er maar een groot pad was dat alle delen van het kerkhof met elkaar verbond en dat dat daarom zo druk was. Op veel graven stonden kleurige kaarsjes en lagen bloemen, heel apart zo op de grijze stenen, ik vond het erg mooi. Het moet ’s avonds (het werd rond half 5 al donker) ook ontzettend mooi geweest zijn, maar dat heb ik niet gezien.

Zelf had ik natuurlijk geen familie op die begraafplaats liggen. Ik heb wel een kaarsje gezet bij het Skłodowska familiegraf, daar is ook een gedenkplaatje voor Maria Skłodowska-Curie (beter bekend als Marie Curie). Zijzelf ligt samen met haar man begraven in het Pantheon in Parijs, maar deze plaats is toch verbonden met haar. Het is al een oud graf, dus ze heeft daar vast zelf ook wel eens gestaan, misschien zelfs op 1 november.

De dagen daarna kwam ik in Warschau nog vaak kaarsjes tegen, bijvoorbeeld bij monumenten, gedenkplaatjes en standbeelden. Warschau heeft een heftige geschiedenis, tijdens de oorlog is de stad in opstand gekomen tegen de Duitse bezetters. Een deel van de stad is toen bevrijd geweest, maar na 60 dagen is de strijd opgegeven omdat er nooit hulp is gekomen. Door de stad heen vind je veel gedenkplaten aan de powstanie Warszawskie (Warsaw uprising). Na de opstand is de stad met de grond gelijk gemaakt, met name het historische centrum is gebouw-voor-gebouw vernietigd. Het grootste gedeelte van de ‘oude stad’ is na de oorlog nagebouwd, vrijwel niets is dus meer in haar originele staat. Door de hele stad heen vind je gedenkplaten in de muren van gebouwen die aan deze opstand en de gevallen soldaten herinneren, nu extra opvallend door de kaarsjes en de bloemen die overal bij lagen.

Warsaw Uprising gedenkplaat die ik ’s avonds tegenkwam

Mocht je trouwens geïnteresseerd zijn in geschiedenis: dit alles en nog veel meer ben ik te weten gekomen in het Warsaw Rising Museum. Een ontzettend goed museum, modern en met Poolse en Engelse tekst. Het is wel een heftig museum, je komt er met een brok in je keel uit. Ook nu, terug in Nederland, heb ik weer een brok in mijn keel na het typen van de vorige alinea. Dat dit allemaal echt gebeurd is, de Tweede Wereldoorlog, ik kan het me haast niet voorstellen. Eerlijk gezegd steek ik altijd een beetje mijn kop in het zand als het in het nieuws over oorlogen gaat – sowieso kijk ik bijna nooit nieuws en lees ik de krant niet omdat ik niet graag aan deze vervelende dingen herinnerd word. In het Warsaw Uprising Museum word je meegetrokken naar die tijd, de geschiedenis is er levend gemaakt.

ghetto

Toen ik op vrijdag in mijn eentje door de stad liep kwam ik een tentoonstelling tegen over Warschau in 1947. The colours of Ruins, heet deze openlucht tentoonstelling. Midden in de stad staan uitvergrootte kleurenfoto’s van de stad in 1947, toen net begonnen was aan de wederopbouw. Met name van de ghetto was niets meer over, die was al in 1943 vernield na de Warsaw Ghetto Uprising. Absurd om te bedenken dat in 1945, toen de Sovjets Warschau ‘bevrijdden’, er helemaal geen Warschau meer was. Het enige wat er was waren de ruïnes van de stad, waarin zich nog zo’n 1000 mensen schuilhielden. Een van die mensen was trouwens pianist Władysław Szpilman, de film ‘The Pianist’ is op zijn leven gebaseerd. De stad is na de oorlog opnieuw gebouwd, want na de oorlog was er dus niet echt meer een Warschau.

Goed, tot zover deze snelcursus Poolse geschiedenis en cultuur. Ik was helemaal niet van plan om over de Warsaw Uprising te schrijven, maar ik merkte dat het me raakt, dat ik nu nog nadenk over alles wat ik in Warschau over de geschiedenis geleerd heb.

Dit is het derde artikel naar aanleiding van mijn reis naar Warschau. Lees hier over restaurants en cafés die ik gaaf vond, hier hoe in mijn eentje reizen me beviel en bekijk hier hoe mooi de stad is.

Advertenties

»

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s